Hình 1: Hệ thống giám sát điều khiển SCADA, thiết bị tự động hóa và truyền nhận dữ liệu theo thời gian thực

Trong quản lý vận hành hệ thống thủy lợi truyền thống, việc theo dõi mực nước, lưu lượng và trạng thái công trình, thiết bị đóng mở và chế độ vận hành thường phụ thuộc nhiều vào kiểm tra thủ công tại hiện trường. Phương thức này có thể gặp khó khăn khi cần xử lý nhanh các tình huống bất thường như mưa lớn, lũ, hạn hán hoặc yêu cầu điều tiết nước liên tục.

Hình 2: Máy móc thiết bị điều khiển vận hành hệ thống thủy lợi theo truyền thống

Sự ra đời của hệ thống SCADA (Supervisory Control and Data Acquisition) đã tạo bước chuyển quan trọng trong công tác quản lý vận hành. Thông qua các cảm biến, thiết bị đo đạc, bộ điều khiển, hệ thống truyền thông và phần mềm giám sát, người vận hành có thể thu thập dữ liệu, theo dõi trạng thái công trình, điều khiển thiết bị từ xa và đưa ra quyết định dựa trên thông tin chính xác, kịp thời. Tại phòng điều khiển trung tâm, kỹ sư có thể quan sát hình ảnh trực tuyến từ camera giám sát, kiểm tra tình trạng hoạt động của các hạng mục công trình và điều khiển các thiết bị cơ điện phục vụ vận hành. Bên cạnh đó, việc ứng dụng tự động hóa giúp giảm thời gian thao tác, hạn chế sai sót của con người, nâng cao độ tin cậy và tối ưu hóa việc khai thác nguồn nước.

Chuyển đổi số và tự động hóa SCADA đang mở ra hướng phát triển mới cho ngành Kỹ thuật tài nguyên nước, từ quản lý dựa trên kinh nghiệm sang quản lý dựa trên dữ liệu và công nghệ. Những chuyến khảo sát, trải nghiệm thực tế tại các hệ thống thủy lợi hiện đại là cơ hội quý báu để các kỹ sư tương lai hiểu rõ hơn vai trò của mình trong việc bảo vệ, khai thác và sử dụng hiệu quả tài nguyên nước. Với nền tảng chuyên môn vững chắc cùng khả năng làm chủ công nghệ số, kỹ sư Kỹ thuật tài nguyên nước sẽ là lực lượng quan trọng góp phần xây dựng các hệ thống thủy lợi thông minh, thích ứng với biến đổi khí hậu và phục vụ phát triển bền vững.

Tác giả bài viết: PGS.TS. Ngô Văn Quận, Bộ môn Kỹ thuật tài nguyên nước, Trường Đại học Thuỷ lợi.